متنوع شود يكى آنكه سببش در بينى بود چون بواسير الانف كه عفونت پذيرفته باشد و قروح مزمنه متعفنه آن دوم آنكه سبب در نواحى سينه يا معده يا ريه باشد و بخار عفن از ان بحنك درآيد و از ان دو ثقبه كه از بينى باقصى فم رسيده‌اند بانف توجه فرمايد و توليد علت موسومه نمايد سوم آنكه رطوبت عفنه در تمامى دماغ يا مقدم آن يا در جزوى كه متصل بانف‌ست گرد آيد و بوى وى به بينى گرايد انتباه از آنكه انواع ثلثه مذبوره فى الحقيقت اعراض امراض ديگر باشند از امارات آنها پوشيده نباشد فصل ششم در موحده با راء مهمله مشتمل بر شش مرض برسام بفتح اول و هو المشهور و قيل بكسر و سكون ثانى و فتح سين مهمله و الف و ميم لفظيست مركب از كلمه فارسى و كلمه يونانى چه بر به فارسى سينه را گويند و سام بيونانى ورم را و از آنكه در اين مرض اماس در نواحى سينه باشد به اين اسم موسوم شد و جرسام نيز از اسامى اين مرضست و بعون اللّه العليم يجيئ فى باب الجيم هذا اكنون بايد دانست كه در موضع حدوث اين مرض اطبا را اختلاف‌ست مولانا سمرقندى مىنويسد كه مورد وى حجابيست كه فيما بين كبد و معده حائل‌ست و بحجاب حاجز كه در ميان آلات غذا و آلات تنفس واقعست و هم بغشائى كه از داخل قحف پيوسته و بما يبخس موسوم‌ست اتصال دارد و ازينجاست كه اعراض سرسام در برسام بمنصهء ظهور مىرسد و بسيار باشد كه برسام بحدوث سرسام انجامد چه طرفى از حجاب دماغى نازل شده منبسط گشته و تكون حجاب مسطور از ان صورت بسته و شارح در اين مقام نوشته كه مصنف رح در اين امر با جمهور اطباء مخالفت ورزيده زيرا كه ايشان بالاتفاق مىگويند كه برسام عبارت از ورم گرم حجاب حاجزست و از آنكه اين حجاب بعصبى كه از دماغ بسوى وى فرود آمده مشاركت دارد در علت مذكوره عوارض مذبوره دست دهد و بوجود حجاب حائل احدى از فضلا غير طبرى قائل نيست اما وى نقلا از ارسطاطاليس گفته تولد آن على ما نقلنا انفا عن السمرقندى بيان كرده و ايضا تصريح نموده كه از جالينوس كلامى درين حجاب بسن نرسيده فائده حجاب حاجز را جمهور و يا فرغما نامند و صاحب اسباب و علامات على زعم الف ايشان حجاب حائل را بدين نام خواند هذا انتباه صاحب ذخيره در ذات الجنب مىنويسد كه اگر اماس در غشاى باشد كه اندرون سينه بدان پوشيده و سينه را هم چون بطانه است يعنى استرى اين را برسام گويند انتهى فافهم و بالجمله علت مذكوره از انواع ذات الجنب‌ست و در حرف ذال معجمه بفرمايد مناسبه بعون اللّه تعالى و حسن توفيقه مذكور خواهد شد فائده فرق در سرسام و برسام بعد مشاركت اينها در عوارض سرساميه انست كه در سرسام اختلاط عقل بر اعراض ديگر چون قلق و عطش و امثال آن مقدم باشد و در ابتدا نفس مانا بنفس طبيعى و چشم سرخ و سياهى